Paletli Raf Taşıma Kapasitesi Nasıl Hesaplanır?
Paletli raf sisteminde en sık sorulan soru şudur: "Bu raf kaç kilo taşır?" Sorunun tek bir cevabı yoktur, çünkü taşıma kapasitesi tek bir rakam değil, birbirine bağlı üç ayrı değerden oluşur. Bu yazıda bu üç değerin ne olduğunu, hangi etkenlerin kapasiteyi değiştirdiğini ve bir raf sıralamasında yükün nasıl dağıtılacağını anlatıyoruz.
Kapasite tek bir sayı değildir
Bir paletli raf sisteminde üç ayrı kapasite değeri konuşulur. Bunları karıştırmak, yanlış sipariş vermenin en yaygın sebebidir.
| Değer | Neyi anlatır |
|---|---|
| Palet başına kapasite | Bir paletin ağırlığı. Genelde bu değer konuşulur ama tek başına yetmez. |
| Göz kapasitesi | Bir travers çiftinin taşıdığı toplam yük. |
| Çerçeve (dikme) kapasitesi | Bir dikme çiftinin taşıdığı toplam yük. |
Üçü birbirinden bağımsız değildir. Göz kapasitesi yeterli olsa bile, kat sayısı arttıkça çerçeveye binen toplam yük artar ve sınırı dikme belirlemeye başlar.
Göz kapasitesini belirleyen etkenler
Travers uzunluğu
Göz ne kadar genişse travers o kadar çok esner. Aynı travers profili, 2.700 mm açıklıkta 1.800 mm açıklıktakinden daha az yük taşır. Bu yüzden şu travers şu kadar taşır ifadesi eksiktir; hangi uzunlukta olduğu söylenmelidir.
Göz genişliği palet ölçüsüne göre belirlenir. Euro palet (800 × 1200 mm) uzun kenarı öne gelecek şekilde yerleştirilirse, iki paletlik bir göz için paletlerin genişliği ile aralarındaki ve yanlardaki boşluk payları toplanır. Bu paylar, forklift operatörünün paleti rahat yerleştirebilmesi için bırakılır; sıfırlanamaz.
Travers profil kesiti
Travers ne kadar yüksek profilli ise o kadar çok yük taşır. Üretici katalogları, her profil için uzunluk-kapasite tablosu verir. Proje aşamasında yapılan iş, gereken göz yüküne ve açıklığa uyan profili bu tablodan seçmektir.
Yük dağılımı
Katalog değerleri, yükün travers boyunca düzgün dağıldığı varsayımıyla verilir. Aynı ağırlık tek noktada toplanırsa travers beklenenden fazla zorlanır. Paletli kullanımda yük iki palet ayağı hattından aktarıldığı için bu varsayım genelde tutar; ancak palet kullanılmadan doğrudan travers üzerine konan yükler için durum değişir. Bu durumda traverslerin üzerine sac veya ızgara yatak konması gerekir.
Çerçeve kapasitesini belirleyen etkenler
Kat sayısı ve toplam yük
Çerçeve kapasitesi, üzerindeki bütün gözlerin toplam yüküdür. Dört katlı bir sırada her göz 2.000 kilogram taşıyorsa, çerçeveye binen yük 8.000 kilogramdır. Kat eklemek kapasiteyi artırmaz; aksine çerçevenin sınırına yaklaştırır.
İlk kat yüksekliği
Bu, çoğu zaman gözden kaçan ama kritik bir değerdir. Zeminden ilk traverse kadar olan mesafe ne kadar büyükse, dikme o kadar uzun serbest boya sahip olur ve burkulma riski artar. Aynı dikme, ilk katı alçak olan bir sırada daha fazla, yüksek olan bir sırada daha az taşır.
Dikme kesiti ve et kalınlığı
Dikme profilinin genişliği ve sacın kalınlığı taşıma değerini doğrudan belirler. Görünüşte aynı olan iki dikme, et kalınlığı farklıysa çok farklı yük taşır. Bu yüzden teklif karşılaştırırken yalnızca dikme değil, kesit ve et kalınlığı da sorulmalıdır.
Çapraz bağlantılar
Dikmeler arasındaki yatay ve çapraz bağlantılar çerçeveyi bir bütün haline getirir. Bunların sıklığı ve bağlantı biçimi de hesaba girer; keyfi olarak azaltılamaz.
Bir örnek üzerinden düşünelim
Diyelim ki deponuzda en ağır dolu palet 800 kilogram ve her gözde iki palet duracak. Bu durumda:
- Göz yükü: 2 × 800 = 1.600 kilogram
- Dört katlı bir sırada çerçeve yükü: 4 × 1.600 = 6.400 kilogram
Seçilecek travers, o göz açıklığında en az 1.600 kilogram; seçilecek çerçeve ise en az 6.400 kilogram taşımalıdır. Katalogdan bu değerlerin üstünde kalan profiller seçilir — tam sınırda değil, üstünde.
Bu hesap, her göze eşit yük konduğu varsayımına dayanır. Gerçekte alt katlara daha ağır, üst katlara daha hafif yük konur; ama sistem en kötü ihtimale göre boyutlandırılır.
Ağır ve hafif yükü aynı sırada depolamak
Çoğu depoda tek tip ürün yoktur. Aynı raf sırasında 300 kilogramlık paletlerle 900 kilogramlık paletler yan yana durabilir. Bu durumda iki yol vardır.
Birinci yol: en ağıra göre boyutlandırmak. Bütün gözler en ağır palete göre seçilir. Güvenlidir, esnektir; hangi ürünü nereye koyarsanız koyun sorun çıkmaz. Maliyeti daha yüksektir çünkü hafif yük duran gözler de güçlü profille kurulmuştur.
İkinci yol: bölgelere ayırmak. Deponun bir bölümü ağır yük, diğeri hafif yük için boyutlandırılır. Daha ekonomiktir ama disiplin gerektirir: ağır palet yanlışlıkla hafif bölgeye konursa sistem tasarım sınırının üstüne çıkar. Bu yolu seçerken bölgelerin görsel olarak ayrılması ve etiketlenmesi şarttır.
Karar, deponun işleyişine bağlıdır. Ürün çeşidi sık değişen bir depoda birinci yol, sabit düzenli bir depoda ikinci yol mantıklıdır.
Kapasiteyi artırmak istediğinizde
Mevcut sistem yetmiyorsa akla ilk gelen kat eklemektir. Oysa kat eklemek çerçeve yükünü artırır ve çoğu zaman mevcut dikme bunu kaldırmaz. Seçenekleri sırayla değerlendirmek gerekir:
- Kat aralıklarını yeniden düzenlemek: yükler ölçülüp aralıklar sıkılaştırılırsa mevcut yükseklikte fazladan kat çıkabilir. En ucuz çözümdür.
- Yüksekliğe çıkmak: tavan müsaitse dikme uzatılır veya daha uzun dikmeyle değiştirilir. Çerçeve hesabı yeniden yapılır.
- Koridoru daraltmak: istif aracı değiştirilerek daha dar koridorla çalışılır, kazanılan alana yeni sıra kurulur. Araç yatırımı gerektirir.
- Sistem tipini değiştirmek: sırt sırta veya kompakt sistemlere geçmek alan verimini artırır ama ürüne erişimi kısıtlar.
Hangisinin uygun olduğu, mevcut sistemin ölçülmesi ve yük verisinin yeniden çıkarılmasıyla belirlenir.
Kapasiteyi düşüren beş etken
| Etken | Etkisi |
|---|---|
| Hasarlı dikme | Ezilmiş veya eğilmiş bir dikme, katalog değerini taşımaz. Hasarlı eleman değiştirilir, düzeltilmez. |
| Eksik emniyet pimi | Travers yerinden çıkabilir; bağlantı tasarlandığı gibi çalışmaz. |
| Zemine sabitlenmemiş taban | Yatay kuvvetlere karşı direnç azalır. |
| Şakülünde olmayan montaj | Yük eksantrik biner, dikme beklenenden erken zorlanır. |
| Sonradan kat eklemek | Çerçeve toplam yükü artar; ilk hesap geçersiz kalır. |
Yük etiketi neden zorunlu sayılmalı
Kurulum bittiğinde sistemin taşıma değerleri bir etikete yazılır ve raf sırasının görünür bir yerine asılır. Etikette göz kapasitesi, çerçeve kapasitesi ve kat düzeni yer alır.
Bu etiket bir formalite değildir. Depoda çalışan kişi, o gözün ne kadar taşıdığını bilmeden yük koyar. Etiket yoksa herkes kendi tahminine göre davranır; bu da sistemin en sık aşırı yüklenme sebebidir. Depo sorumlusu değişse bile etiket yerinde kalır.
Periyodik kontrol
Raf sistemi kurulduğu gün en güvenli halindedir; sonrasında forklift darbeleri, yük değişiklikleri ve düzen değişiklikleri birikir. Belirli aralıklarla şu kontroller yapılmalıdır:
- Dikmelerde ezilme, eğilme, boya kalkması var mı?
- Travers emniyet pimleri yerinde mi?
- Taban plakası dübelleri gevşemiş mi?
- Çapraz bağlantılar kopmuş veya gevşemiş mi?
- Yük etiketi okunabiliyor mu, mevcut kullanım etiketle uyumlu mu?
- Koridor ağzındaki koruma elemanları hasarlı mı?
Hasarlı bir eleman bulunduğunda o gözün boşaltılması ve eleman değiştirilene kadar kullanılmaması gerekir.
Standart ne diyor
Çelik statik depolama sistemlerinin tasarımı EN 15512 standardı kapsamındadır. Standart, hangi yüklerin hangi katsayılarla hesaba katılacağını, imalat toleranslarını ve montaj sapma sınırlarını tanımlar. Projeli bir kurulumda profiller bu çerçevede seçilir.
Kapasite değeri, sistemi kuran tarafın beyanıdır. Bu yüzden teklifte göz ve çerçeve kapasitesinin yazılı olması, sonradan çıkacak tartışmaları baştan bitirir.
Özet: doğru soruyu sormak
Bu raf kaç kilo taşır sorusu yerine şu üç soruyu sorun:
- Bu göz açıklığında travers kaç kilogram taşıyor?
- Bu kat sayısıyla çerçeve kaç kilogram taşıyor?
- Bu değerler nereye yazılı olarak verilecek?
Üçüne de net cevap veremeyen bir teklif, karşılaştırılabilir değildir.
Soydan Raf olarak 1999'dan bu yana depo projelerinde bu hesabı sahadan aldığımız ölçü ve yük verisiyle yapıyoruz; göz ve çerçeve kapasitesini teklifte yazılı olarak veriyoruz.
Süreç adımlarının tamamını Nasıl Çalışıyoruz sayfasında bulabilir, ürün seçeneklerini Paletli Raf Sistemleri kategorisinden inceleyebilirsiniz. Projenin nasıl hazırlandığını Depo Raf Sistemi Projesi Nasıl Hazırlanır? yazısında anlattık.
Toplu alımlarınız için teklif formunu doldurarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.